Dùng trợ lý AI khi làm đồ án: ranh giới ở đâu

Trợ lý AI đã có mặt trong gần như mọi đồ án hiện nay. Giả vờ không có nó là không thực tế.

Câu hỏi đáng hỏi là: dùng tới đâu thì đồ án vẫn là của bạn, và dùng thế nào thì có lợi thay vì có hại.

Nguyên tắc gốc

Hội đồng chấm bạn, không chấm công cụ. Mọi thứ trong quyển bạn phải hiểu và giải thích được.

Từ đó suy ra một phép thử đơn giản cho mọi tình huống: nếu hội đồng chỉ vào chỗ này và hỏi vì sao, tôi trả lời được không?

Trả lời được thì dùng AI ở đó là bình thường. Không trả lời được thì dù bạn tự gõ hay AI gõ, nó cũng là chỗ yếu và sẽ bị bắt.

Việc dùng được, và dùng thì có lợi

• Giải thích khái niệm bạn chưa hiểu. Nhanh hơn đọc lòng vòng, và hỏi lại được khi vẫn chưa rõ. Nhưng phải đối chiếu lại với giáo trình hoặc tài liệu chuẩn trước khi đưa vào quyển.
• Tìm lỗi trong đoạn mã bạn viết. Rất hiệu quả, và bạn vẫn hiểu mã vì bạn viết ra nó.
• Gợi ý hướng khi bế tắc. Dùng để có danh sách phương án rồi bạn tự đánh giá, không dùng để nhận một câu trả lời rồi làm theo.
• Sửa câu chữ và chính tả trong đoạn bạn đã viết.
• Dịch tài liệu tiếng nước ngoài để đọc nhanh, rồi kiểm lại chỗ quan trọng ở bản gốc.
• Tập hỏi trước khi bảo vệ — nhờ nó đóng vai hội đồng đặt câu hỏi khó về đề tài của bạn. Đây là cách dùng ít người nghĩ tới mà rất có giá trị.

Việc không nên

• Để nó viết các chương của quyển. Văn AI có đặc điểm nhận ra được: trôi chảy, cân đối, nhưng chung chung và không có chi tiết riêng của đề tài bạn. Người chấm nhiều quyển sẽ thấy.
• Nhận một đoạn mã dài rồi dán vào mà không hiểu. Đây là cách mất điểm nặng nhất ở vấn đáp, vì câu hỏi đầu tiên luôn là đoạn này làm gì.
• Hỏi nó số liệu, tiêu chuẩn, hay con số cụ thể. Nó có thể đưa ra số nghe rất hợp lý mà hoàn toàn sai. Số liệu phải lấy từ tiêu chuẩn, từ tài liệu kỹ thuật, hoặc từ phép đo của bạn.
• Hỏi nó tài liệu tham khảo. Nó có thể tạo ra tên bài báo và tác giả không tồn tại, trông rất thật. Mọi tài liệu trong danh mục phải là thứ bạn đã mở ra đọc.

Mục cuối là chỗ nhiều người vấp mà không biết, cho tới khi hội đồng tìm bài báo đó và không thấy.

Vì sao nó nguy hiểm hơn vẻ ngoài

Vấn đề lớn nhất không phải là bị bắt. Vấn đề là bạn tưởng mình đã hiểu.

Đọc một lời giải thích trôi chảy cho cảm giác nắm được vấn đề. Nhưng cảm giác đó biến mất khi bị hỏi ngược lại một câu hơi khác. Người tự vật lộn với vấn đề trong ba tiếng hiểu nó sâu hơn hẳn người đọc lời giải trong ba phút — và khác biệt đó lộ ra ở buổi vấn đáp.

Có một cách dùng cân bằng: tự làm trước, dùng AI để kiểm tra lại và để hỏi những chỗ thật sự bí. Giữ đúng thứ tự này thì công cụ giúp bạn nhanh hơn mà không rỗng đi.

Quy định của trường

⚠️ Nhiều trường đã có quy định riêng về việc dùng AI trong đồ án và khoá luận, và quy định đang thay đổi. Có nơi cấm hoàn toàn ở phần viết, có nơi cho phép nếu khai báo, có nơi chưa có gì.

Hỏi bộ môn hoặc thầy hướng dẫn thay vì suy đoán. Và nếu trường yêu cầu khai báo thì khai báo đầy đủ — khai báo trung thực không làm bạn mất điểm, giấu rồi bị phát hiện thì mới mất.

Cách khai báo thường gặp: một đoạn ngắn nói đã dùng công cụ nào, cho việc gì, và khẳng định nội dung khoa học là của bạn.

Ba câu tự kiểm trước khi nộp

• Mọi đoạn trong quyển tôi có giải thích được không?
• Mọi con số tôi có biết nó từ đâu ra không?
• Mọi tài liệu trong danh mục tôi đã mở ra đọc chưa?

Ba câu này bắt được hầu hết vấn đề, và chúng đúng bất kể bạn có dùng AI hay không.

Câu hỏi thường gặp