Tập trình bày: bốn lần nói thành tiếng đổi được một bậc điểm

Hai sinh viên cùng đề tài, cùng chất lượng quyển, nhưng một người trình bày rõ ràng và một người ấp úng thì điểm khác nhau. Điều này không hoàn toàn công bằng, nhưng nó là thực tế — vì hội đồng đánh giá qua thứ họ nghe được.

Tin tốt: phần này luyện được, và luyện nhanh.

Nghĩ trong đầu không phải là tập

Đọc slide trong đầu cho cảm giác đã chuẩn bị xong. Nhưng nói thành tiếng thì khác hẳn: bạn phát hiện mình hụt hơi ở đâu, chỗ nào chuyển ý gượng, chỗ nào mình không thật sự giải thích được.

Tập là nói to, đứng, bấm giờ. Bốn lần như vậy đổi được một bậc điểm ở phần trình bày.

Quy trình bốn lần

Lần 1 — nói một mình, không bấm giờ. Mục tiêu chỉ là đi hết bài một lượt và tìm ra chỗ mình bí. Ghi lại những chỗ đó.

Bạn sẽ phát hiện vài trang mình không biết nói gì — đó là trang cần sửa hoặc bỏ.

Lần 2 — nói và bấm giờ. Gần như chắc chắn quá giờ ở lần này. Cắt bớt, thường là cắt phần lý thuyết.

Quy tắc cắt: giữ phần trả lời câu bạn làm gì và kết quả ra sao, cắt phần trả lời câu lý thuyết này là gì.

Lần 3 — nói trước một người. Bạn cùng lớp, bạn cùng phòng, ai cũng được. Có người nghe thì áp lực khác hẳn nói một mình.

Nhờ họ ghi lại: chỗ nào không hiểu, chỗ nào nói nhanh quá, có câu lặp lại nhiều lần không.

Lần 4 — nói như thật. Đứng, dùng máy chiếu nếu mượn được phòng, mặc như hôm bảo vệ, có người đóng vai hội đồng hỏi vài câu ở cuối.

Lần này để quen với cảm giác thật, không phải để nhớ thêm.

Kiểm soát thời gian

• Biết mình đang ở đâu theo mốc. Ví dụ phút thứ 5 phải xong phần phương pháp. Có mốc thì giữa bài bạn biết mình đang nhanh hay chậm.
• Chuẩn bị sẵn phần cắt được. Chọn trước hai ba trang có thể lướt nhanh nếu bị chậm, thay vì cắt ngẫu nhiên lúc đang nói.
• Đừng nói nhanh hơn để kịp. Nói nhanh làm người nghe mất theo dõi, và phần bị hy sinh thường là phần kết quả ở cuối.
• Kết thúc sớm một phút tốt hơn quá giờ. Hội đồng có lịch chặt và quá giờ thường bị nhắc, gây mất nhịp.

Mở đầu và kết thúc

Hai đoạn này nên thuộc gần như nguyên văn, vì đó là lúc bạn run nhất và lúc để lại ấn tượng.

Mở đầu — ba mươi giây: chào hội đồng, giới thiệu tên và đề tài, nói một câu về vấn đề đề tài giải quyết, rồi vào bài.

Đừng dài dòng cảm ơn ở đầu. Để phần cảm ơn xuống cuối.

Kết thúc — hai mươi giây: tóm lại đã làm được gì, nói một dòng hướng phát triển, cảm ơn hội đồng và mời đặt câu hỏi.

Kết thúc rõ ràng quan trọng hơn người ta nghĩ. Nhiều bài trình bày hết slide rồi người nói đứng im không biết làm gì — làm cả phòng lúng túng.

Xử lý run

Run là bình thường. Vài cách giảm:

• Chuẩn bị kỹ là cách giảm run hiệu quả nhất. Phần lớn nỗi lo đến từ cảm giác không kiểm soát được, mà tập bốn lần thì bạn kiểm soát được.
• Thở chậm vài nhịp trước khi bắt đầu.
• Nói chậm hơn bình thường một chút. Khi run người ta tự động nói nhanh.
• Nhìn vào hội đồng, không nhìn chằm chằm vào màn hình. Nếu ngại thì nhìn vào trán họ.
• Có một tờ giấy ghi các ý chính cầm tay. Ít khi phải nhìn tới nhưng biết nó ở đó thì yên tâm hơn.
• Uống một ngụm nước nếu khô cổ. Không ai trách, và nó cho bạn vài giây lấy lại nhịp.

Ba điều nhỏ mà tạo khác biệt

• Nói chậm và rõ hơn bạn nghĩ là cần. Người nghe lần đầu cần thời gian xử lý.
• Dừng một nhịp khi chuyển phần. Nó báo cho người nghe biết đang sang ý mới.
• Chỉ vào hình khi nói về hình. Đơn giản nhưng nhiều người quên, và người nghe không biết nhìn vào đâu.

Câu hỏi thường gặp