Bản vẽ kỹ thuật: khổ giấy, tỷ lệ, khung tên và cách bố trí

Với đồ án khối cơ khí, xây dựng, điện và kiến trúc, bản vẽ là phần được soi kỹ nhất sau thuyết minh. Và nó có một đặc điểm khó chịu: sai quy cách thì bị trừ điểm dù thiết kế đúng.

Tin tốt là nhóm lỗi này hoàn toàn tránh được, vì nó có quy tắc rõ ràng.

Chọn khổ giấy

Khổ giấy chọn theo nội dung cần thể hiện, không phải theo thói quen. Nguyên tắc: chọn khổ nhỏ nhất mà vẫn thể hiện được rõ ràng ở tỷ lệ hợp lý.

• Bản vẽ chi tiết đơn giản thường vừa khổ nhỏ.
• Bản vẽ lắp, mặt bằng, sơ đồ hệ thống thường cần khổ lớn.
• Một bộ bản vẽ nên dùng ít loại khổ nhất có thể — bộ có năm khổ khác nhau rất khó đóng và khó lật.

Kiểm quy định của bộ môn về khổ được dùng và cách gấp bản vẽ khổ lớn để đóng vào quyển.

Tỷ lệ

Ba nguyên tắc hay bị vi phạm:

• Dùng tỷ lệ theo dãy tiêu chuẩn, không tự đặt tỷ lệ lẻ cho vừa giấy.
• Ghi tỷ lệ trong khung tên, và ghi riêng cho hình nào dùng tỷ lệ khác với tỷ lệ chung.
• Tỷ lệ phải đủ để đọc được chi tiết nhỏ nhất. Thu nhỏ quá tay thì kích thước chồng lên nhau và chữ dính vào nét.

Kiểm bằng cách in thử đúng khổ thật. Nhìn trên màn hình ở mức phóng to thì cái gì cũng rõ.

Khung tên

Khung tên là chỗ người chấm nhìn đầu tiên. Thường phải có: tên đồ án, tên bản vẽ, ký hiệu bản vẽ, tỷ lệ, khối lượng hoặc vật liệu nếu áp dụng, tên người vẽ, tên người hướng dẫn, tên trường và khoa, ngày, số tờ trên tổng số tờ.

Hai lỗi phổ biến:

• Khung tên chép từ đồ án khoá trước mà quên đổi tên hoặc quên đổi tên giảng viên. Lỗi này gây ấn tượng rất xấu và bị phát hiện ngay.
• Không đánh số tờ, nên bộ bản vẽ rời ra là không biết thứ tự.

Nét vẽ

Mỗi loại nét mang một nghĩa, và dùng sai nét là sai thông tin chứ không phải sai thẩm mỹ:

• Nét liền đậm cho đường bao thấy.
• Nét đứt cho đường khuất.
• Nét chấm gạch mảnh cho đường tâm và trục đối xứng.
• Nét liền mảnh cho đường kích thước, đường gióng, đường gạch mặt cắt.

Chiều rộng nét phải phân biệt được khi in. Đây là chỗ hay hỏng: trên màn hình ba loại nét rõ ràng, in ra thì đậm nhạt gần như nhau. Kiểm bằng bản in thử.

Ghi kích thước

• Đủ để chế tạo, không thừa. Kích thước thừa gây mâu thuẫn khi có sai lệch, và người chấm sẽ hỏi lấy kích thước nào làm chuẩn.
• Không ghi lặp cùng một kích thước ở hai hình chiếu.
• Chữ số kích thước không bị nét cắt qua, và đặt theo hướng đọc quy định.
• Ghi dung sai ở những chỗ cần, nhất là bề mặt lắp ghép.
• Thống nhất đơn vị và ghi rõ ở khung tên.

Bố trí hình chiếu

Nguyên tắc chung: bố trí theo đúng phương pháp chiếu mà tiêu chuẩn của bạn quy định, và ghi rõ ký hiệu phương pháp chiếu trong khung tên. Đây là chi tiết nhỏ nhưng bỏ quên thì bản vẽ có thể hiểu theo hai cách.

Vài điều thực tế:

• Chọn hình chiếu chính là hình thể hiện nhiều thông tin nhất, thường là hình ở tư thế làm việc của chi tiết.
• Chỉ vẽ số hình chiếu cần thiết. Vẽ đủ ba hình chiếu cho một chi tiết tròn xoay đơn giản là thừa.
• Dùng mặt cắt và hình cắt cho phần bên trong thay vì vẽ chằng chịt nét đứt.
• Chừa khoảng trống hợp lý. Bản vẽ kín đặc rất khó đọc; bản vẽ trống một nửa thì chọn sai khổ.

Kiểm trước khi nộp

• In thử đúng khổ, đặt lên bàn và đọc như người chấm.
• Đối chiếu mọi kích thước quan trọng với bảng tính trong thuyết minh — đây là chỗ bị bắt nhiều nhất, khi sửa tính toán mà quên sửa bản vẽ.
• Kiểm khung tên đủ và đúng thông tin.
• Kiểm đánh số tờ và tổng số tờ.
• Kiểm bản vẽ mở được trên máy khác, đủ phông chữ và thư viện ký hiệu.

Câu hỏi thường gặp