Bao nhiêu mẫu là đủ: cách trả lời câu hội đồng chắc chắn hỏi

Vì sao em chọn cỡ mẫu này? Đây là câu hội đồng hỏi ở gần như mọi đồ án có số liệu.

Không có một con số đúng cho mọi trường hợp. Nhưng có cách lập luận để bảo vệ con số bạn chọn, và đó mới là thứ người chấm muốn nghe — chứ không phải một con số tròn trịa không kèm lý do.

Điều gì quyết định cỡ mẫu

Bốn yếu tố, theo mức ảnh hưởng:

• Độ biến thiên của đối tượng. Đối tượng đồng nhất thì ít mẫu cũng đủ; đối tượng phân tán mạnh thì cần nhiều.
• Độ chính xác bạn cần. Muốn kết luận chặt hơn thì cần nhiều mẫu hơn, và quan hệ này không tuyến tính — tăng độ chính xác gấp đôi thường cần nhiều hơn gấp đôi số mẫu.
• Phép phân tích bạn định dùng. Một số phép phân tích có yêu cầu tối thiểu về số quan sát, nhất là khi bạn chia dữ liệu thành nhiều nhóm để so sánh.
• Nguồn lực thật của bạn. Thời gian, chi phí mỗi mẫu, khả năng tiếp cận đối tượng.

Yếu tố cuối cùng là yếu tố có thật và không có gì đáng xấu hổ. Vấn đề chỉ nảy sinh khi bạn giấu nó và giả vờ cỡ mẫu là lựa chọn khoa học thuần tuý.

Ba cách xác định, theo mức chặt chẽ

Cách 1: tính theo công thức. Với khảo sát, có công thức tính cỡ mẫu dựa trên quy mô tổng thể, độ tin cậy và sai số cho phép. Với thực nghiệm so sánh nhóm, có cách tính dựa trên mức khác biệt bạn muốn phát hiện được.

Đây là cách chặt nhất. Nếu dùng, ghi rõ công thức, các tham số đã chọn và nguồn của công thức trong chương phương pháp.

Cách 2: theo thông lệ của lĩnh vực. Xem các nghiên cứu tương tự đã công bố dùng cỡ mẫu bao nhiêu, rồi chọn ở mức tương đương và dẫn nguồn.

Đây là cách thực dụng và được chấp nhận rộng rãi ở bậc đại học. Nó cũng tự nhiên vì bạn đang đọc các nghiên cứu đó cho chương tổng quan.

Cách 3: theo giới hạn nguồn lực, nói thẳng. Khi cách 1 và 2 cho ra con số vượt khả năng của bạn, đừng giả vờ. Nói rõ: cỡ mẫu bị giới hạn bởi thời gian và khả năng tiếp cận, và đưa điều đó vào phần giới hạn nghiên cứu.

Cách này được chấp nhận nếu bạn nói thẳng và bàn đúng về ảnh hưởng của nó. Cái không được chấp nhận là mẫu nhỏ mà kết luận như thể mẫu lớn.

Mẫu nhỏ thì viết thế nào

Nguyên tắc: thu hẹp kết luận cho vừa với dữ liệu.

• Thay vì kết quả cho thấy người dùng ưa thích phương án A, viết trong nhóm 30 sinh viên được khảo sát tại trường X, phương án A được chọn nhiều hơn.
• Nói rõ kết quả có tính thăm dò, cần nghiên cứu với mẫu lớn hơn để khẳng định.
• Đưa hạn chế về cỡ mẫu vào phần giới hạn, và đưa mở rộng cỡ mẫu vào phần kiến nghị.

Cách viết này không làm bạn mất điểm. Ngược lại, nó cho thấy bạn hiểu giới hạn của dữ liệu mình — đúng thứ hội đồng muốn kiểm.

Mẫu phải đại diện, không chỉ đủ số

Đây là điểm quan trọng hơn số lượng mà nhiều người bỏ qua.

Ba trăm phiếu thu toàn từ bạn bè cùng lớp thì vẫn chỉ nói được về nhóm sinh viên cùng ngành cùng trường của bạn — không nói được về người dùng nói chung.

Việc phải làm:

• Mô tả rõ mẫu của bạn gồm ai — tuổi, nghề, nơi ở, cách tiếp cận.
• Nói rõ cách chọn mẫu. Chọn ngẫu nhiên, chọn thuận tiện, chọn theo nhóm — mỗi cách có hệ quả khác nhau cho kết luận.
• Với thực nghiệm, mô tả mẫu vật liệu — cùng lô hay khác lô, cùng nguồn hay nhiều nguồn.

Phần lớn đồ án đại học dùng chọn mẫu thuận tiện, và điều đó chấp nhận được — miễn là bạn gọi đúng tên nó và không kết luận rộng hơn mức cho phép.

Chuẩn bị trả lời khi bảo vệ

Chuẩn bị sẵn ba câu:

• Cỡ mẫu là bao nhiêu và chọn theo cách nào.
• Mẫu gồm những ai hoặc những gì, chọn ra sao.
• Giới hạn của nó, và kết luận của bạn áp dụng cho phạm vi nào.

Trả lời trôi ba câu này là qua được câu hỏi về cỡ mẫu, kể cả khi mẫu của bạn nhỏ.

Câu hỏi thường gặp