Sinh viên kỹ thuật và kinh tế thường làm vài đồ án môn học trước khi tới đồ án tốt nghiệp. Nhiều người coi chúng là bản thu nhỏ của nhau, nên hoặc làm quá tay ở môn học, hoặc đem thói quen làm môn học vào đồ án cuối khoá rồi hụt.
Chúng khác nhau ở bốn điểm, và điểm quan trọng nhất không phải độ dài.
1. Mục đích khác nhau
Đồ án môn học kiểm bạn có vận dụng được kiến thức của môn đó không. Phạm vi bị khoanh sẵn trong nội dung môn học. Thầy không mong bạn phát hiện ra điều gì mới — thầy mong bạn làm đúng quy trình đã dạy, trên một bài toán cụ thể.
Đồ án tốt nghiệp kiểm bạn có tự làm được một công việc kỹ thuật trọn vẹn không. Từ đặt vấn đề, chọn cách làm, thực hiện, đánh giá, tới trình bày. Kiến thức vận dụng trải nhiều môn, và bạn phải tự quyết nhiều thứ.
Hệ quả thực tế: ở đồ án môn học, làm đúng phương pháp quan trọng hơn kết quả đẹp. Ở đồ án tốt nghiệp, bạn phải giải thích được vì sao chọn phương pháp đó chứ không phải chỉ làm theo.
2. Mức tự chủ khác nhau
Đồ án môn học thường có đề bài rõ, có mẫu, có hướng dẫn từng bước, đôi khi có cả số liệu cho sẵn. Nhiều bạn cùng lớp làm cùng dạng đề, chỉ khác thông số.
Đồ án tốt nghiệp thì đề tài của bạn là của riêng bạn, số liệu bạn tự lo, phương pháp bạn tự chọn. Không có ai làm cùng dạng để hỏi.
Đây là cú sốc thật với nhiều sinh viên năm cuối: quen được dắt, giờ phải tự đi.
3. Cách chấm khác nhau
Đồ án môn học thường do chính giảng viên dạy môn chấm, có khi có vấn đáp ngắn. Trọng số tập trung vào phần tính toán, thiết kế, và sự đúng quy trình.
Đồ án tốt nghiệp có hội đồng nhiều người, trong đó có người không dạy bạn và không quen đề tài. Vì vậy:
- Phần trình bày quan trọng hơn hẳn. Người chấm phải hiểu được bạn làm gì trong mười lăm phút.
- Phần đánh giá kết quả được hỏi kỹ. Làm ra cái gì thì phải chứng minh nó chạy được và chạy tốt tới đâu.
- Bạn phải bảo vệ lựa chọn của mình, không chỉ trình bày kết quả.
4. Khối lượng và nhịp khác nhau
Đồ án môn học chạy song song với bốn năm môn khác trong cùng học kỳ. Nhịp của nó là làm xen kẽ giữa các môn, thường dồn vào vài tuần trước hạn.
Đồ án tốt nghiệp thường là việc chính của học kỳ cuối, có khi là việc duy nhất. Nhịp của nó là chạy đều trong nhiều tuần, và cách làm dồn kiểu môn học sẽ không đủ.
Người quen làm đồ án môn học kiểu chạy nước rút hay vấp ở đây: họ chờ tới tháng cuối mới bắt đầu thật sự, và tháng cuối thì không đủ cho một đồ án tốt nghiệp.
Bảng đối chiếu nhanh
| Mặt | Đồ án môn học | Đồ án tốt nghiệp |
|---|---|---|
| Kiểm cái gì | Vận dụng kiến thức một môn | Làm trọn một công việc kỹ thuật |
| Đề bài | Cho sẵn, có mẫu | Tự chọn hoặc nhận rồi tự triển khai |
| Số liệu | Thường cho sẵn | Tự thu thập |
| Người chấm | Giảng viên dạy môn | Hội đồng |
| Trọng tâm | Đúng quy trình | Lý do lựa chọn và kết quả đo được |
| Nhịp làm | Xen kẽ, dồn cuối | Đều, nhiều tuần |
Dùng đồ án môn học làm bàn đạp
Đây là phần thực dụng nhất. Đồ án môn học không chỉ để qua môn:
- Giữ lại tất cả. Mã nguồn, bản vẽ, số liệu, quyển báo cáo. Đừng xoá sau khi có điểm.
- Chọn đề tài môn học theo hướng bạn định làm tốt nghiệp, nếu đề bài cho phép chọn. Hai ba đồ án môn học cùng hướng là một cái nền rất chắc.
- Ghi lại phần bạn thấy còn dở dang. Đồ án môn học luôn phải cắt bớt vì thời gian ngắn — phần cắt bớt đó chính là đề tài tốt nghiệp tiềm năng.
- Để ý thầy nào dạy môn bạn thích. Đó là ứng viên tốt cho vai trò giảng viên hướng dẫn về sau, và thầy cũng đã biết năng lực của bạn qua đồ án môn học.
Mục cuối cùng có giá trị hơn vẻ ngoài: khi bạn xin thầy hướng dẫn tốt nghiệp, việc thầy đã từng chấm một đồ án tử tế của bạn là điểm cộng lớn.
Câu hỏi thường gặp
Đồ án môn học và đồ án tốt nghiệp khác nhau ở điểm nào lớn nhất?
Mục đích. Đồ án môn học kiểm bạn có vận dụng được kiến thức của môn đó không, còn đồ án tốt nghiệp kiểm bạn có tự làm được trọn một công việc kỹ thuật từ đặt vấn đề tới đánh giá.
Ở đồ án môn học thì kết quả đẹp hay đúng quy trình quan trọng hơn?
Đúng quy trình quan trọng hơn. Thầy không mong bạn phát hiện điều gì mới mà mong bạn làm đúng cách đã dạy trên một bài toán cụ thể.
Vì sao sinh viên năm cuối hay bị hụt khi làm đồ án tốt nghiệp?
Vì quen được dắt: đồ án môn học có đề bài rõ, có mẫu, có khi có số liệu sẵn và nhiều bạn cùng làm dạng đó. Đồ án tốt nghiệp thì đề tài riêng, số liệu tự lo, phương pháp tự chọn.
Cách làm dồn cuối có dùng được cho đồ án tốt nghiệp không?
Không. Đồ án môn học chạy xen kẽ và dồn vài tuần trước hạn thì được, còn đồ án tốt nghiệp cần chạy đều nhiều tuần — chờ tới tháng cuối là không đủ.
Làm sao dùng đồ án môn học làm bàn đạp?
Giữ lại tất cả mã nguồn bản vẽ số liệu, chọn đề tài môn học theo hướng định làm tốt nghiệp, ghi lại phần còn dở dang vì đó là đề tài tiềm năng, và để ý thầy dạy môn mình thích để xin hướng dẫn về sau.
