Làm đồ án gắn với một doanh nghiệp là hướng ngày càng phổ biến, nhất là ở khối công nghệ thông tin, cơ khí, kinh tế và xây dựng. Nó có lợi thế thật, nhưng cũng có một nhóm rủi ro mà làm ở trường không có.
Được gì
- Bài toán thật. Phần đặt vấn đề trong quyển viết rất thuyết phục vì nó không phải giả định.
- Dữ liệu thật — thứ đắt giá nhất, và thứ mà đồ án làm ở trường hay phải mô phỏng.
- Có người trong nghề góp ý bên cạnh thầy hướng dẫn.
- Cơ hội việc làm. Nhiều công ty tuyển luôn sinh viên làm đồ án tốt ở chỗ họ.
- Hồ sơ mạnh — một dự án đã chạy trong môi trường thật khác hẳn một bài tập.
Bốn rủi ro và cách chặn
Rủi ro 1: yêu cầu của công ty và yêu cầu của trường không trùng nhau.
Công ty cần một thứ chạy được. Trường cần một quyển có cơ sở lý thuyết, có phương pháp, có đánh giá. Làm xong sản phẩm cho công ty rồi mới phát hiện quyển thiếu hẳn phần học thuật là tình huống có thật.
Cách chặn: ngay từ đầu, ngồi với thầy hướng dẫn xác định phần nào trong công việc ở công ty sẽ thành nội dung khoa học của đồ án. Nếu công việc thuần thao tác thì phải thêm một lớp phân tích hoặc đánh giá lên trên.
Rủi ro 2: dữ liệu không được công bố.
Đồ án nộp và lưu ở thư viện, có khi được đưa vào hệ thống kiểm tra. Số liệu kinh doanh, thông tin khách hàng, sơ đồ hệ thống nội bộ đều là thứ công ty không muốn ra ngoài.
Cách chặn: hỏi rõ trước khi bắt đầu phần nào được đưa vào quyển. Với phần nhạy cảm, dùng số liệu quy đổi theo hệ số, ẩn danh tên riêng, hoặc mô tả ở mức nguyên lý. Và ghi rõ trong quyển rằng số liệu đã được quy đổi — không ghi thì hội đồng có thể hiểu nhầm là bạn bịa số.
Rủi ro 3: công ty cuốn bạn vào việc khác.
Bạn tới làm đồ án, rồi được giao việc của nhân viên. Việc nhiều dần, và không việc nào liên quan tới đồ án.
Cách chặn: thoả thuận từ đầu về số giờ và phạm vi. Và mỗi hai tuần tự hỏi: phần việc tuần qua có đi vào quyển được không? Nếu nhiều tuần liền câu trả lời là không thì phải nói lại với cả người phụ trách bên công ty lẫn thầy hướng dẫn.
Rủi ro 4: người phụ trách bên công ty bận hoặc nghỉ việc.
Bạn phụ thuộc vào một người để có dữ liệu và có câu trả lời. Người đó bận cả tuần thì bạn đứng, người đó nghỉ việc thì bạn mất đầu mối.
Cách chặn: lấy dữ liệu về sớm và đủ ngay khi có thể, đừng lấy nhỏ giọt theo nhu cầu. Và biết thêm một người thứ hai trong công ty để hỏi khi cần.
Nên thoả thuận bằng văn bản
Không cần hợp đồng phức tạp, một thư điện tử xác nhận cũng đủ. Nội dung nên có:
- Bạn làm gì, trong bao lâu, bao nhiêu giờ mỗi tuần.
- Được dùng dữ liệu nào cho đồ án, và ở dạng nào.
- Người phụ trách phía công ty là ai.
- Sản phẩm thuộc về ai — điểm này hay bị bỏ qua. Nếu bạn viết một phần mềm cho họ, cần rõ bạn có được đưa mã nguồn vào phụ lục đồ án không, có được dùng lại trong hồ sơ cá nhân không.
- Có xác nhận thực tập hoặc nhận xét cuối kỳ không.
Có văn bản không phải vì nghi ngờ nhau. Nó để ba tháng sau, khi người trao đổi ban đầu đã quên hoặc đã chuyển việc, bạn vẫn có cơ sở.
Ba việc phải giữ dù làm ở đâu
- Thầy hướng dẫn vẫn là người chốt về học thuật. Công ty góp ý về nghiệp vụ, nhưng người biết hội đồng đòi gì là thầy.
- Gặp thầy đều như bình thường. Làm ở công ty rất dễ trôi vào nhịp của công ty rồi hai tháng không báo cáo gì cho thầy.
- Giữ bản sao mọi thứ của riêng mình, trong thư mục cá nhân, không chỉ để trên máy công ty. Máy công ty bạn sẽ trả lại.
Câu hỏi thường gặp
Làm đồ án tại doanh nghiệp có lợi gì?
Có bài toán thật nên phần đặt vấn đề thuyết phục, có dữ liệu thật, có người trong nghề góp ý bên cạnh thầy, cơ hội được tuyển luôn, và hồ sơ mạnh hơn một bài tập.
Yêu cầu của công ty và của trường khác nhau thì xử lý sao?
Ngay từ đầu ngồi với thầy hướng dẫn xác định phần nào trong công việc ở công ty sẽ thành nội dung khoa học của đồ án. Nếu công việc thuần thao tác thì phải thêm một lớp phân tích hoặc đánh giá lên trên.
Dữ liệu công ty không được công bố thì làm thế nào?
Dùng số liệu quy đổi theo hệ số, ẩn danh tên riêng, hoặc mô tả ở mức nguyên lý — và phải ghi rõ trong quyển rằng số liệu đã quy đổi, không ghi thì hội đồng có thể hiểu nhầm là bạn bịa số.
Nên thoả thuận những gì bằng văn bản?
Làm gì trong bao lâu bao nhiêu giờ mỗi tuần, được dùng dữ liệu nào và ở dạng nào, người phụ trách là ai, sản phẩm thuộc về ai và bạn có được đưa vào phụ lục hay hồ sơ cá nhân không, và có xác nhận cuối kỳ không.
Làm ở doanh nghiệp thì quan hệ với thầy hướng dẫn thế nào?
Thầy vẫn là người chốt về học thuật vì thầy biết hội đồng đòi gì. Phải gặp thầy đều như bình thường, vì rất dễ trôi vào nhịp công ty rồi hai tháng không báo cáo gì.
