Phần lớn đồ án tốt nghiệp nộp xong là kết thúc. Một số ít đi tiếp — thành bài báo, thành đề tài thạc sĩ, hoặc thành một sản phẩm thật.
Khác biệt không nằm ở chỗ đề tài xuất sắc hơn, mà ở vài việc làm từ sớm. Bài này về những việc đó.
Ba hướng đi tiếp
Hướng 1: viết thành bài báo. Phù hợp khi đồ án có phần mới thật sự — một cách làm khác, một kết quả đo được chưa ai công bố, một so sánh chưa ai làm trên bối cảnh Việt Nam.
Không phải đồ án nào cũng đủ. Đồ án áp dụng phương pháp có sẵn vào một bài toán quen thì thường chưa đủ cho bài báo, nhưng có thể đủ cho một báo cáo hội nghị sinh viên hoặc một tạp chí của trường.
Hướng 2: làm nền cho học lên. Đề tài thạc sĩ nối tiếp đồ án tốt nghiệp là cách vào rất nhanh: bạn đã có nền, đã biết tài liệu, đã quen công cụ, và đã biết chỗ nào chưa giải quyết được.
Hướng 3: thành sản phẩm. Với đồ án làm ra thứ chạy được, có thể phát triển tiếp thành sản phẩm dùng thật, hoặc đưa vào hồ sơ để xin việc và xin tài trợ khởi nghiệp.
Việc phải làm từ khi còn đang làm đồ án
Đây là phần quyết định. Làm sau khi nộp thì thường quá muộn:
- Ghi nhật ký đầy đủ — nhất là lý do của các quyết định và các con số đo được. Viết bài báo là lúc bạn cần đúng những thứ đó.
- Lưu dữ liệu thô và kết quả chạy có tổ chức, ghi rõ điều kiện đo. Bài báo đòi mô tả phương pháp đủ để người khác lặp lại được.
- Đọc tài liệu rộng hơn mức đồ án đòi. Phần tổng quan của bài báo đòi bạn biết ai đã làm gì trong lĩnh vực, sâu hơn hẳn phần tổng quan của một đồ án.
- Nói với thầy sớm rằng bạn muốn đi tiếp. Thầy sẽ định hướng đề tài theo cách khác — chọn một nhánh có chỗ để mới, thay vì một nhánh chỉ để đủ khối lượng.
Mục cuối cùng là mục có sức nặng nhất. Cùng một sinh viên, cùng một mảng, thầy sẽ giao đề tài khác nhau tuỳ bạn định dừng lại hay đi tiếp.
Viết bài báo từ đồ án: khác ở đâu
Đồ án và bài báo không phải một thứ chỉ khác độ dài:
| Mặt | Đồ án | Bài báo |
|---|---|---|
| Người đọc | Hội đồng biết bối cảnh | Người trong ngành, không biết bạn |
| Độ dài | Dài, có phần cơ sở lý thuyết | Ngắn, bỏ hết phần sách giáo khoa |
| Trọng tâm | Chứng minh bạn làm được | Chứng minh kết quả này mới và đúng |
| Phần bắt buộc | Quy trình đầy đủ | So sánh với công trình đã có |
Nói ngắn gọn: bài báo bỏ đi phần dạy lại kiến thức, giữ lại và làm sâu phần đóng góp mới, và thêm phần so sánh với người khác.
Thường phải viết lại từ đầu chứ không cắt gọt từ quyển. Và để thầy hướng dẫn đứng tên cùng — đó là thông lệ đúng khi thầy đã định hướng và góp ý, và thầy cũng là người biết nên gửi đi đâu.
Chọn nơi gửi
- Hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học của trường hoặc cấp quốc gia — cửa vào dễ nhất, và là chỗ tốt để tập trình bày.
- Tạp chí của trường đại học — vừa tầm với đa số đồ án tốt.
- Hội nghị chuyên ngành trong nước.
- Tạp chí quốc tế — cần kết quả thật sự mới và cần thầy hướng dẫn đồng hành, quá trình phản biện có thể kéo dài nhiều tháng.
⚠️ Cẩn thận với các tạp chí mời đăng qua thư điện tử, hứa duyệt nhanh và thu phí. Nhiều trong số đó không có phản biện thật. Đăng ở đó không giúp gì cho hồ sơ mà còn để lại dấu vết khó xoá. Hỏi thầy trước khi gửi bất cứ đâu.
Nếu định học lên
Ba việc làm trong lúc còn ở trường:
- Xin thư giới thiệu ngay khi vừa bảo vệ xong, lúc thầy còn nhớ rõ bạn làm gì.
- Xin bảng điểm và bản mô tả chương trình học — cần cho mọi hồ sơ học lên, trong nước lẫn ngoài nước.
- Giữ toàn bộ sản phẩm đồ án ở dạng mở được, kèm một bản tóm tắt một trang. Hồ sơ học lên thường hỏi về kinh nghiệm nghiên cứu, và đây là thứ bạn có.
Câu hỏi thường gặp
Đồ án tốt nghiệp có thể đi tiếp theo hướng nào?
Ba hướng: viết thành bài báo nếu có phần mới thật sự, làm nền cho đề tài học lên cao học, hoặc phát triển thành sản phẩm dùng thật.
Cần làm gì từ sớm để đi tiếp được?
Ghi nhật ký đầy đủ nhất là lý do các quyết định và con số đo được, lưu dữ liệu thô có tổ chức kèm điều kiện đo, đọc tài liệu rộng hơn mức đồ án đòi, và nói với thầy sớm rằng bạn muốn đi tiếp.
Bài báo khác đồ án ở chỗ nào?
Bài báo bỏ phần dạy lại kiến thức, giữ và làm sâu phần đóng góp mới, và bắt buộc có phần so sánh với công trình đã có. Thường phải viết lại từ đầu chứ không cắt gọt từ quyển.
Nên gửi bài báo đi đâu?
Hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học là cửa vào dễ nhất, rồi tạp chí của trường, hội nghị chuyên ngành trong nước, và tạp chí quốc tế nếu kết quả thật sự mới.
Có nên gửi cho tạp chí mời đăng qua thư điện tử không?
Cẩn thận với các tạp chí hứa duyệt nhanh và thu phí — nhiều nơi không có phản biện thật, đăng ở đó không giúp hồ sơ mà còn để lại dấu vết khó xoá. Hỏi thầy trước khi gửi bất cứ đâu.
