Chọn đề tài là quyết định tốn ít thời gian nhất và ảnh hưởng nhiều nhất trong cả kỳ đồ án. Một đề tài sai làm bạn mất mười tuần rồi mới biết là sai.
Bốn câu dưới đây trả lời được hết thì đề tài đó làm được. Vướng một câu là phải sửa lại đề tài, không phải cố đi tiếp.
Câu 1: Dữ liệu hoặc đầu vào lấy ở đâu, mất bao lâu
Đây là câu giết nhiều đồ án nhất, và nó luôn lộ ra muộn.
Hỏi cụ thể theo loại đề tài:
- Đề tài cần số liệu doanh nghiệp — bạn đã có ai trong công ty đồng ý cung cấp chưa? Có văn bản hay mới chỉ là lời hứa qua điện thoại? Số liệu tài chính và số liệu vận hành thường là thứ doanh nghiệp không đưa cho sinh viên lạ.
- Đề tài cần khảo sát — bạn định thu bao nhiêu phiếu, từ ai, bằng cách nào? Thu hai trăm phiếu từ đúng nhóm đối tượng mất nhiều tuần, không phải vài ngày.
- Đề tài cần thực nghiệm — phòng thí nghiệm có thiết bị đó không, có được dùng không, đặt lịch thế nào, vật tư ai trả tiền?
- Đề tài cần bộ dữ liệu có sẵn — bộ đó tải được công khai hay phải xin? Đã tải thử một phần chưa?
Nguyên tắc: nếu chưa cầm được mẫu đầu vào trong tay, coi như chưa có. Trước khi chốt đề tài, hãy lấy thử một phần nhỏ — vài chục dòng dữ liệu, một buổi đo thử, mười phiếu khảo sát. Nửa ngày bỏ ra ở đây tiết kiệm nhiều tuần về sau.
Câu 2: Phạm vi có vừa một kỳ không
Sinh viên gần như luôn chọn đề tài quá rộng, vì đề tài rộng nghe kêu hơn.
Cách kiểm nhanh: viết ra danh sách mọi việc phải làm để hoàn thành đề tài, rồi ước lượng số tuần cho từng việc. Cộng lại. Nếu tổng vượt quá số tuần bạn thật sự có, đề tài quá rộng.
Và luôn nhân thêm hệ số cho phần bạn chưa biết. Việc bạn đã làm quen thì ước lượng khá đúng; việc chưa từng làm thường tốn gấp đôi ước lượng đầu tiên.
Cách thu hẹp mà không làm đề tài trở nên tầm thường: giữ nguyên bài toán, thu hẹp đối tượng hoặc điều kiện. Thay vì làm cho toàn hệ thống thì làm cho một phân hệ; thay vì mọi trường hợp thì một nhóm trường hợp cụ thể, và nói rõ giới hạn đó trong thuyết minh. Hội đồng đánh giá cao đề tài hẹp mà làm tới nơi hơn đề tài rộng mà chỗ nào cũng hời hợt.
Câu 3: Ai hướng dẫn được đề tài này
Đề tài hay mà không ai trong bộ môn làm hướng đó thì bạn tự bơi.
- Xem hướng nghiên cứu của các thầy cô trong bộ môn.
- Nếu đề tài nằm giữa hai hướng, hỏi xem có được hai người cùng hướng dẫn không.
- Hỏi thẳng thầy: em định làm hướng này, thầy có nhận không, và thầy thấy chỗ nào khó nhất. Câu trả lời cho phần sau thường đáng giá hơn phần đầu.
Một dấu hiệu tốt: thầy nêu ngay được vài tài liệu nên đọc hoặc vài đề tài khoá trước cùng hướng. Nghĩa là hướng đó có nền, bạn không phải bắt đầu từ số không.
Câu 4: Phần khó nhất là gì, và bạn làm nổi không
Mọi đề tài đều có một khâu khó nhất. Xác định nó trước khi bắt đầu, không phải khi đâm vào nó.
Hỏi mình thật lòng:
- Khâu khó nhất đòi kiến thức hay kỹ năng gì?
- Bạn đã có chưa? Nếu chưa, học mất bao lâu, và thời gian đó đã nằm trong kế hoạch chưa?
- Nếu khâu đó thất bại, đồ án còn gì không, hay đổ hết?
Câu cuối quan trọng nhất. Đề tài mà toàn bộ kết quả phụ thuộc vào một khâu rủi ro duy nhất là đề tài nguy hiểm. Đề tài tốt có phần chắc chắn làm được làm nền, phần khó là phần nâng cao — hỏng phần nâng cao thì vẫn còn quyển để nộp.
Ba đề tài nghe hay mà nên tránh
- Đề tài phụ thuộc một bên thứ ba chưa cam kết — một doanh nghiệp, một cơ quan, một người cho dữ liệu. Họ bận, họ đổi ý, và bạn không có quyền gì để thúc.
- Đề tài chạy theo công nghệ vừa mới ra mà tài liệu còn ít, cộng đồng chưa có, và thầy cô cũng chưa làm. Tự học một thứ chưa ai quanh bạn biết là gánh nặng cộng thêm vào một kỳ vốn đã chật.
- Đề tài trùng gần hết với một đồ án khoá trước. Vừa dễ vướng trùng lặp, vừa khó ghi điểm vì hội đồng đã đọc bản gốc rồi.
Làm gì trong tuần đầu
- Liệt kê ba tới năm đề tài ứng viên, không chỉ một.
- Chạy bốn câu hỏi trên cho từng đề tài, viết ra giấy.
- Lấy thử một mẩu đầu vào cho hai đề tài đứng đầu.
- Gặp thầy với danh sách đã lọc, không phải với một ý mơ hồ.
Đi gặp thầy với ba đề tài đã cân nhắc khác hẳn đi gặp thầy để hỏi em nên làm gì. Cuộc gặp đầu tiên định giọng cho cả kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Tiêu chí quan trọng nhất khi chọn đề tài đồ án là gì?
Dữ liệu hoặc đầu vào có lấy được không và mất bao lâu. Đây là thứ giết nhiều đồ án nhất và luôn lộ ra muộn — nếu chưa cầm được mẫu đầu vào trong tay thì coi như chưa có.
Làm sao biết đề tài có quá rộng không?
Viết ra danh sách mọi việc phải làm, ước lượng số tuần cho từng việc rồi cộng lại. Nhân thêm hệ số cho phần bạn chưa từng làm, vì việc mới thường tốn gấp đôi ước lượng đầu tiên.
Thu hẹp đề tài thế nào mà không làm nó tầm thường?
Giữ nguyên bài toán, thu hẹp đối tượng hoặc điều kiện — làm cho một phân hệ thay vì toàn hệ thống — và nói rõ giới hạn trong thuyết minh. Hội đồng đánh giá cao đề tài hẹp làm tới nơi.
Đề tài nào nghe hay mà nên tránh?
Đề tài phụ thuộc một bên thứ ba chưa cam kết, đề tài chạy theo công nghệ vừa mới ra mà quanh bạn chưa ai biết, và đề tài trùng gần hết với một đồ án khoá trước.
Nên chuẩn bị gì trước khi gặp giảng viên lần đầu?
Ba tới năm đề tài ứng viên đã chạy qua bộ tiêu chí, kèm kết quả thử lấy một mẩu đầu vào cho hai đề tài đứng đầu. Đi gặp với danh sách đã lọc khác hẳn đi hỏi em nên làm gì.
