Gần như mọi sinh viên chọn đề tài quá rộng ở lần đầu. Không phải vì tham, mà vì đề tài rộng nghe kêu hơn và lúc chưa bắt tay vào thì mọi thứ đều có vẻ làm được.
Nhưng hội đồng chấm theo chiều sâu, không theo bề rộng. Một đồ án hẹp làm tới nơi luôn được điểm cao hơn một đồ án rộng mà chỗ nào cũng chạm nhẹ rồi bỏ.
Vì sao đề tài rộng bị chấm thấp
- Không phần nào đủ sâu để đánh giá. Hội đồng không có gì để hỏi ngoài những câu chung chung, mà trả lời chung chung thì không ghi điểm.
- Kết luận nhạt. Làm nhiều thứ nông thì cuối cùng không kết luận được gì chắc chắn về thứ nào.
- Không kịp kiểm chứng. Phần đánh giá kết quả luôn là phần bị cắt đầu tiên khi hết thời gian, mà đó lại là phần hội đồng quan tâm nhất.
- Lộ ra ngay khi bị hỏi. Hội đồng chỉ cần hỏi sâu một nhánh là thấy bạn chưa nắm.
Năm cách cắt phạm vi
Nguyên tắc chung: giữ nguyên bài toán, cắt chiều khác. Cắt bài toán thì đề tài mất ý nghĩa; cắt các chiều dưới đây thì đề tài vẫn nguyên giá trị.
Cách 1: cắt theo đối tượng. Thay vì làm cho mọi loại, làm cho một loại cụ thể. Thay vì toàn hệ thống, một phân hệ. Thay vì mọi nhóm người dùng, một nhóm.
Cách 2: cắt theo điều kiện làm việc. Giới hạn dải điều kiện mà kết quả của bạn áp dụng — một khoảng giá trị, một môi trường, một cấu hình. Rồi nói rõ trong phần giới hạn.
Cách 3: cắt theo giai đoạn. Một quy trình có năm bước thì làm sâu hai bước và mô tả ba bước còn lại ở mức thiết kế. Nêu rõ phần nào đã hiện thực, phần nào mới ở mức đề xuất.
Cách 4: cắt theo mức hoàn thiện. Làm bản chạy được với chức năng lõi thay vì sản phẩm đầy đủ. Đây là cách phù hợp nhất cho đồ án phần mềm: một chức năng chính chạy trơn còn hơn mười chức năng dở dang.
Cách 5: cắt theo quy mô dữ liệu. Làm trên tập dữ liệu nhỏ hơn nhưng làm đủ các bước gồm cả đánh giá, thay vì tập lớn mà không kịp đánh giá.
Cách viết phần giới hạn cho đúng
Nhiều sinh viên giấu phần giới hạn vì sợ bị trừ điểm. Ngược lại: nêu rõ giới hạn làm tăng độ tin của cả quyển.
Hội đồng đọc quyển không có phần giới hạn sẽ nghĩ một trong hai: hoặc sinh viên không biết công trình của mình yếu ở đâu, hoặc đang cố giấu. Cả hai đều xấu hơn việc nói thẳng.
Viết ba phần:
- Giới hạn là gì — nói cụ thể, kèm con số nếu có.
- Vì sao giới hạn như vậy — do thời gian, do dữ liệu, do thiết bị, hoặc do chủ ý tập trung.
- Ảnh hưởng gì tới kết luận — kết quả đúng trong phạm vi nào, và chưa kết luận được gì.
Phần cuối quan trọng nhất và cũng là phần hay thiếu nhất. Nó cho thấy bạn hiểu công trình của mình.
Cắt bao nhiêu là vừa
Có hai lằn ranh:
- Cắt quá ít thì không giải quyết được vấn đề đã nêu — vẫn kẹt.
- Cắt quá nhiều thì đề tài thành bài tập lớn, không đủ khối lượng cho một đồ án.
Cách kiểm thực tế: sau khi cắt, đề tài vẫn phải trả lời được một câu hỏi có ý nghĩa mà trước đó chưa ai ở bộ môn trả lời, và phần bạn tự làm phải đủ nhiều để nói về nó trong mười lăm phút bảo vệ.
Không chắc thì hỏi thầy: em định giới hạn lại thế này, khối lượng còn đủ không ạ. Câu hỏi này thầy trả lời được trong một phút.
Cắt sớm rẻ hơn cắt muộn
Cắt ở tuần thứ ba: sửa lại đề cương, tốn một buổi.
Cắt ở tuần thứ mười: đã tốn công cho phần bị bỏ, phải viết lại mục tiêu, và có khi phải xin ý kiến bộ môn.
Vì vậy khi làm đề cương, hãy hỏi: nếu đến giữa kỳ mà chậm, mình sẽ cắt phần nào trước. Trả lời trước câu đó thì lúc thật sự phải cắt, bạn chỉ việc thực hiện chứ không phải vừa hoảng vừa quyết.
Một cách nghĩ dễ nhớ
Đừng hỏi đề tài của mình bao trùm được bao nhiêu. Hãy hỏi cuối kỳ mình chứng minh được điều gì, bằng bằng chứng nào.
Câu hỏi thứ hai tự động kéo phạm vi về đúng tầm, vì mọi thứ bạn không chứng minh được đều không nên nằm trong mục tiêu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đề tài rộng lại bị chấm thấp?
Không phần nào đủ sâu để đánh giá, kết luận nhạt, phần kiểm chứng kết quả bị cắt đầu tiên khi hết thời gian, và hội đồng chỉ cần hỏi sâu một nhánh là lộ ra ngay.
Thu hẹp phạm vi bằng cách nào mà không mất giá trị đề tài?
Giữ nguyên bài toán, cắt chiều khác: cắt theo đối tượng, theo điều kiện làm việc, theo giai đoạn của quy trình, theo mức hoàn thiện, hoặc theo quy mô dữ liệu.
Nêu phần giới hạn có bị trừ điểm không?
Ngược lại, nêu rõ giới hạn làm tăng độ tin của cả quyển. Quyển không có phần giới hạn khiến hội đồng nghĩ sinh viên không biết công trình mình yếu ở đâu, hoặc đang giấu.
Cắt bao nhiêu là vừa?
Sau khi cắt, đề tài vẫn phải trả lời được một câu hỏi có ý nghĩa mà bộ môn chưa ai trả lời, và phần bạn tự làm phải đủ để nói trong mười lăm phút bảo vệ.
Khi nào nên quyết định cắt phạm vi?
Càng sớm càng rẻ. Cắt ở tuần ba chỉ tốn một buổi sửa đề cương; cắt ở tuần mười thì đã tốn công cho phần bỏ đi và phải viết lại mục tiêu. Nên định sẵn từ lúc làm đề cương là sẽ cắt phần nào trước.
