Bảy dấu hiệu một đề tài sẽ đổ giữa chừng

Đồ án hiếm khi đổ vào tuần cuối. Nó bắt đầu đổ từ rất sớm, chỉ là các dấu hiệu bị bỏ qua vì giai đoạn đầu ai cũng còn hào hứng.

Bảy dấu hiệu dưới đây, gặp một thì để ý, gặp hai trở lên thì phải xử lý ngay chứ đừng chờ.

1. Sau ba tuần vẫn chưa có đầu vào trong tay

Dữ liệu, mẫu thử, quyền truy cập thiết bị, thư đồng ý của doanh nghiệp — thứ gì là đầu vào của bạn thì sau ba tuần phải có ít nhất một phần.

Chưa có mà vẫn đang đọc tài liệu chờ đợi là dấu hiệu nặng nhất trong cả bảy. Vì mọi việc sau đó đều xếp hàng sau nó, và thời gian chờ không bao giờ rút ngắn.

2. Bạn không nói được trong ba câu đề tài mình giải bài toán gì

Thử ngay: nói to trong ba câu — ai đang gặp khó khăn gì, tôi làm cái gì, kết quả đo bằng cái gì.

Không nói trôi nghĩa là bài toán chưa rõ trong đầu bạn. Đề tài mơ hồ thì không có tiêu chí để biết khi nào xong, nên nó kéo dài vô hạn và cuối cùng nộp một quyển không kết luận được gì.

3. Khối lượng phình ra sau mỗi lần gặp thầy

Mỗi lần gặp lại thêm việc, không bớt việc nào. Sau ba bốn lần thì danh sách việc dài gấp đôi lúc đầu.

Đây thường không phải lỗi của thầy — thầy góp ý cho tốt hơn, còn việc giữ phạm vi là việc của bạn. Cách xử lý: mỗi lần thầy thêm một mục, hỏi thẳng mục này thay cho mục nào, hay thêm vào ạ, và nói rõ bạn còn bao nhiêu tuần.

4. Bạn tránh không mở đến phần khó nhất

Bạn làm giao diện rất đẹp nhưng chưa đụng tới thuật toán. Bạn viết xong chương một chương hai nhưng chưa chạy thực nghiệm nào. Bạn chỉnh bản vẽ tới lui nhưng chưa tính kiểm.

Đây là dấu hiệu tinh vi nhất vì bạn trông rất bận và tiến độ có vẻ chạy. Nhưng rủi ro thật vẫn nằm nguyên đó, và nó sẽ nổ vào lúc không còn thời gian.

Cách chữa: làm một bản thô của phần khó nhất trong hai tuần đầu, dù xấu tới đâu. Biết sớm là làm được hay không quan trọng hơn là làm đẹp.

5. Hơn hai tuần không gặp hoặc không báo cáo với thầy

Sinh viên hay tránh gặp thầy đúng lúc đang bế tắc, vì ngại. Nhưng đó lại chính là lúc cần gặp nhất.

Im lặng dài còn một hậu quả khác: khi quay lại, bạn đã đi lệch hướng vài tuần mà không ai kịp kéo về.

6. Kế hoạch chỉ tồn tại trong đầu

Không có mốc viết ra, không biết tuần này đáng lẽ phải xong gì. Mọi thứ chạy theo cảm giác còn thời gian mà.

Cảm giác đó sai một cách có hệ thống, vì giai đoạn cuối luôn phát sinh: sửa theo góp ý, in ấn, định dạng, kiểm trùng lặp, làm slide.

7. Đề tài phụ thuộc một người không phải bạn

Một anh ở công ty hứa cho số liệu. Một bạn cùng nhóm giữ phần lõi. Một thầy khác cho mượn thiết bị.

Những phụ thuộc này không xấu, nhưng chúng nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn và thường trễ. Có phụ thuộc thì phải có phương án hai, và phải hỏi ngay từ đầu: nếu tới tuần thứ sáu vẫn chưa có thì tôi làm gì.

Ba hướng xử lý khi đã đi được nửa đường

Phát hiện muộn thì vẫn còn ba đường, theo thứ tự nên cân nhắc:

• Thu hẹp phạm vi. Giữ nguyên đề tài, cắt bớt mục tiêu, nói rõ giới hạn trong thuyết minh. Đây là đường nhẹ nhất và cũng là đường hay dùng nhất — một đồ án làm tới nơi trên phạm vi hẹp vẫn được đánh giá tốt.
• Đổi cách làm, giữ bài toán. Không lấy được dữ liệu thật thì dùng bộ dữ liệu công khai hoặc dữ liệu mô phỏng, và nêu rõ đó là giới hạn của nghiên cứu.
• Đổi đề tài. Đường nặng nhất, chỉ nên tính khi còn đủ thời gian và khi hai đường trên không cứu được.

Việc phải làm trước cả ba: nói với thầy hướng dẫn, càng sớm càng tốt. Thầy đã gặp tình huống này nhiều lần và biết đường nào đi được với thời gian còn lại. Điều tệ nhất là im lặng cho tới hạn nộp rồi mới báo là chưa xong.

Tự kiểm mỗi hai tuần

Dành mười phút, trả lời thật lòng:

• Đã có đầu vào trong tay chưa?
• Nói được đề tài trong ba câu chưa?
• Đã đụng vào phần khó nhất chưa?
• Lần cuối gặp thầy là bao giờ?
• So với kế hoạch, đang chậm mấy tuần?

Mười phút mỗi hai tuần đủ để bắt được cả bảy dấu hiệu khi chúng còn chữa được.

Câu hỏi thường gặp