Phần lớn sinh viên bắt đầu bằng cách ngồi nghĩ ra một ý tưởng. Đó là cách chậm nhất và hay ra đề tài xa rời thực tế nhất.
Ý tưởng dùng được gần như luôn đến từ đọc và hỏi. Sáu nguồn dưới đây xếp theo thứ tự nên thử.
1. Đồ án khoá trước ở chính bộ môn mình
Nguồn tốt nhất và bị bỏ qua nhiều nhất. Thư viện trường hoặc bộ môn thường giữ đồ án các khoá.
Đọc chúng cho bạn bốn thứ cùng lúc:
- Biết khối lượng thật của một đồ án ở trường mình — chuẩn mực này khác nhau giữa các trường, đọc bài mẫu là hiểu ngay.
- Biết cách trình bày mà bộ môn quen đọc.
- Thấy phần kiến nghị cuối quyển — sinh viên khoá trước thường viết rõ những gì họ chưa làm được. Đó là danh sách đề tài đã được viết sẵn cho bạn.
- Biết đề tài nào đã có rồi để không làm trùng.
Cách dùng: đọc ba tới năm quyển cùng hướng bạn quan tâm, ghi lại mọi câu dạng hướng phát triển tiếp theo. Một buổi ở thư viện thường cho ra vài ý tưởng dùng được.
2. Phần hạn chế và hướng phát triển trong bài báo khoa học
Bài báo nào cũng có một mục nói về giới hạn của nghiên cứu và hướng làm tiếp. Đó là nơi tác giả tự chỉ ra việc còn bỏ ngỏ.
Bạn truy cập được các cơ sở dữ liệu bài báo qua tài khoản thư viện trường — đây là thứ đã tính trong học phí mà rất ít sinh viên dùng. Hỏi thư viện cách đăng nhập từ xa.
Với đồ án bậc đại học, không cần bài quá sâu. Các bài tổng quan trong nước và bài ứng dụng thường vừa tầm và gợi ý tốt hơn.
3. Đề tài nghiên cứu mà giảng viên đang làm
Thầy cô luôn có nhiều việc hơn người làm. Một phần nhỏ trong đề tài của thầy hoàn toàn có thể thành một đồ án.
Cách hỏi: đọc trước vài công bố gần đây của thầy, rồi hỏi thầy đang làm hướng này, em làm được phần nào trong đó không. Khác hẳn với câu thầy cho em xin một đề tài.
Đi đường này bạn được nền, được dữ liệu, được hướng dẫn sát, và đôi khi có tên trong công bố.
4. Nơi bạn thực tập hoặc làm thêm
Nếu bạn đang thực tập, bạn đang ngồi giữa một đống bài toán thật. Việc nào người ta đang làm thủ công, chậm, hay hay sai — đó đều là đề tài.
⚠️ Hai điều phải xử lý trước:
- Xin phép dùng dữ liệu bằng văn bản. Lời hứa miệng của một anh trong phòng không đủ khi tới lúc cần số liệu thật.
- Hỏi rõ phần nào là thông tin không được công bố. Đồ án phải nộp và lưu thư viện, nên số liệu nhạy cảm cần được thay bằng số quy đổi hoặc ẩn danh, và nói rõ điều đó trong quyển.
5. Cuộc thi sinh viên và đề bài của doanh nghiệp
Các cuộc thi học thuật, cuộc thi khởi nghiệp, cuộc thi lập trình, và các đề bài doanh nghiệp đặt hàng cho trường thường có sẵn bài toán đã được gọt cho vừa sức sinh viên.
Làm đề tài trùng với cuộc thi cho bạn hai lợi ích cùng lúc: một sản phẩm, hai kết quả. Nhưng nhớ kiểm hạn nộp của cuộc thi có khớp với lịch đồ án không.
6. Bài toán của chính bạn
Thứ bạn tự thấy bất tiện trong việc học, trong sinh hoạt ký túc xá, trong công việc làm thêm. Đề tài từ nguồn này có một lợi thế lớn: bạn hiểu bài toán rõ hơn bất cứ ai, nên phần mô tả vấn đề trong thuyết minh viết rất thuyết phục.
Rủi ro là dễ rơi vào loại quá nhỏ hoặc đã có sẵn giải pháp. Kiểm bằng cách tìm xem đã có ai làm chưa, và hỏi thầy xem khối lượng có đủ không.
Cách sàng từ ý tưởng thành đề tài
Có một danh sách ý tưởng rồi thì làm ba bước:
- Viết mỗi ý tưởng thành một câu theo mẫu: giải bài toán gì, cho ai, đầu ra là gì.
- Gạch ngay những ý không có đầu vào rõ ràng. Thường mất quá nửa danh sách, và đó là điều tốt.
- Với ba ý còn lại, tìm thử tài liệu và thử lấy một mẩu dữ liệu. Ý nào làm được bước này trong một buổi thì ý đó sống.
Nguyên tắc chung: ý tưởng không hiếm, đầu vào mới hiếm. Sàng theo đầu vào chứ đừng sàng theo độ hay của ý tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Nguồn tìm ý tưởng đề tài nào tốt nhất?
Đồ án khoá trước ở chính bộ môn mình. Phần kiến nghị cuối quyển thường ghi rõ những gì khoá trước chưa làm được — đó là danh sách đề tài viết sẵn, kèm theo bạn biết luôn khối lượng chuẩn của trường.
Làm sao tìm ý tưởng từ bài báo khoa học?
Đọc mục nói về hạn chế và hướng phát triển — nơi tác giả tự chỉ ra việc còn bỏ ngỏ. Truy cập cơ sở dữ liệu bài báo qua tài khoản thư viện trường, hỏi thư viện cách đăng nhập từ xa.
Xin đề tài từ giảng viên thế nào cho hiệu quả?
Đọc trước vài công bố gần đây của thầy rồi hỏi em làm được phần nào trong hướng đó, thay vì hỏi thầy cho em xin một đề tài. Đi đường này được cả nền, dữ liệu và hướng dẫn sát.
Lấy đề tài từ nơi thực tập cần lưu ý gì?
Xin phép dùng dữ liệu bằng văn bản chứ không phải lời hứa miệng, và hỏi rõ phần nào không được công bố — đồ án lưu thư viện nên số liệu nhạy cảm phải quy đổi hoặc ẩn danh và nói rõ trong quyển.
Sàng từ danh sách ý tưởng xuống một đề tài thế nào?
Viết mỗi ý thành một câu gồm bài toán, đối tượng và đầu ra; gạch ngay những ý không có đầu vào rõ ràng; với ba ý còn lại thì thử tìm tài liệu và lấy một mẩu dữ liệu trong một buổi.
