Hiểu con số tỷ lệ trùng lặp: nó đo gì và không đo gì

Hầu hết trường hiện dùng phần mềm kiểm trùng lặp trước khi cho bảo vệ, và đặt một ngưỡng. Sinh viên thường chỉ nhìn con số tổng rồi lo hoặc yên tâm.

Nhưng con số đó cần được đọc chứ không chỉ được so với ngưỡng.

Phần mềm đo gì

Nó so văn bản của bạn với một kho gồm: bài báo và sách trong cơ sở dữ liệu, nội dung trên mạng, và luận văn đồ án của các khoá trước — kể cả của chính trường bạn.

Nó tìm các đoạn giống nhau về mặt chuỗi từ, rồi tính tỷ lệ phần trăm văn bản trùng.

Điều nó KHÔNG đo

Đây là phần quan trọng mà ít người biết:

• Nó không biết bạn có dẫn nguồn hay không — trừ khi được cấu hình loại trừ phần trích dẫn, và cấu hình đó không phải lúc nào cũng bật.
• Nó không phát hiện được ý tưởng bị lấy nếu bạn diễn đạt hoàn toàn khác.
• Nó không so với tài liệu ngoài kho — sách in không số hoá, tài liệu nội bộ, bài của bạn cùng lớp chưa nộp.
• Nó không đọc được hình, bảng ảnh, công thức dạng ảnh. Đây là lý do có người tỷ lệ rất thấp mà vẫn đạo văn.

⇒ Tỷ lệ thấp không phải chứng chỉ trong sạch. Nó chỉ nói rằng phần văn bản của bạn không trùng chuỗi với kho đó.

Vì sao tỷ lệ cao chưa chắc là đạo văn

Nhiều thứ đẩy tỷ lệ lên mà hoàn toàn hợp lệ:

• Phần trích dẫn nguyên văn có ghi nguồn đầy đủ.
• Tên tiêu chuẩn, tên văn bản pháp quy, tên tổ chức — những cụm buộc phải viết đúng.
• Danh mục tài liệu tham khảo — nếu không được loại trừ, riêng nó đã chiếm vài phần trăm.
• Các trang bìa, lời cam đoan, mục lục theo mẫu chung của trường.
• Thuật ngữ và cụm từ chuyên ngành không có cách diễn đạt khác.

Vì vậy đừng nhìn con số tổng. Mở báo cáo chi tiết ra và xem từng đoạn được đánh dấu.

Cách đọc báo cáo chi tiết

Với mỗi đoạn bị đánh dấu, xếp vào một trong bốn nhóm:

• Nhóm 1 — hợp lệ, để nguyên. Trích dẫn có nguồn, tên tiêu chuẩn, danh mục, phần theo mẫu trường.
• Nhóm 2 — cần thêm nguồn. Ý đúng là của người ta mà bạn quên dẫn. Thêm trích dẫn vào.
• Nhóm 3 — cần viết lại. Diễn đạt quá sát bản gốc. Đọc hiểu, đóng tài liệu, viết lại bằng câu của mình.
• Nhóm 4 — phải bỏ. Đoạn chép mà không có lý do gì để giữ.

Sau khi xử lý xong bốn nhóm, con số tổng tự xuống. Và quan trọng hơn: quyển của bạn thật sự sạch, chứ không chỉ là con số đẹp.

Ba cách hạ tỷ lệ mà KHÔNG nên dùng

Có những mẹo lan truyền trong sinh viên, và chúng đều là ý tồi:

• Chèn ký tự lạ hoặc đổi phông chữ ẩn để phá nhận dạng. Đây là gian lận, và phần mềm hiện đại phát hiện được. Bị bắt thì nặng hơn nhiều so với tỷ lệ cao.
• Chuyển đoạn chữ thành ảnh. Cùng bản chất, cùng hậu quả. Ngoài ra còn làm quyển không tìm kiếm được và in ra rất xấu.
• Dịch qua lại nhiều lần để đổi câu chữ. Ra văn lủng củng, ý bị sai, và vẫn là đạo văn vì ý vẫn của người ta mà không dẫn nguồn.

Cả ba đều xử lý con số chứ không xử lý vấn đề. Cách duy nhất đúng là viết lại và dẫn nguồn.

Kiểm sớm, đừng đợi tới hạn

Nhiều trường cho sinh viên tự kiểm trước một tới hai lần. Nếu có thì dùng, và dùng sớm:

• Lần một: khi xong bản thảo đầu, khoảng ba tuần trước hạn. Lúc này còn thời gian viết lại.
• Lần hai: sau khi sửa, để xác nhận đã xuống dưới ngưỡng.

Đợi tới sát hạn mới kiểm rồi phát hiện vượt ngưỡng là tình huống rất căng, vì viết lại một chương cần vài ngày mà bạn không còn vài ngày.

Nếu vượt ngưỡng

• Bình tĩnh mở báo cáo chi tiết và phân loại theo bốn nhóm ở trên. Thường phần lớn rơi vào nhóm 1 và nhóm 3.
• Nói với thầy hướng dẫn ngay. Thầy đã gặp tình huống này nhiều lần và biết chỗ nào cần xử lý trước.
• Ưu tiên chương tổng quan và cơ sở lý thuyết — hai chương này gần như luôn đóng góp nhiều nhất vào tỷ lệ.

Câu hỏi thường gặp