Nhật ký làm đồ án: mười phút mỗi tuần, trả lại nhiều ngày

Đây là thói quen rẻ nhất trong cả kỳ đồ án và cũng là thói quen ít người có nhất.

Lý do nên có rất cụ thể: thứ bạn làm ở tuần thứ tư, tới tuần thứ mười hai bạn không nhớ nổi vì sao lại làm thế. Mà khi viết quyển và khi bảo vệ, đó chính là câu bạn phải trả lời.

Bốn lúc nhật ký cứu bạn

Khi viết chương phương pháp. Bạn phải giải thích vì sao chọn cách A chứ không phải cách B. Nếu có ghi lại lúc quyết định, bạn chỉ việc chép lại lý do. Không ghi thì bạn ngồi bịa lại một lý do nghe hợp lý — và hội đồng thường nhận ra.

Khi hội đồng hỏi. Câu hay gặp nhất là vì sao em chọn thông số này hoặc em đã thử cách khác chưa. Người có nhật ký trả lời được ngay kèm số liệu: em có thử cách kia, kết quả thế này, nên em chọn cách này. Câu trả lời đó ghi điểm hơn hẳn.

Khi kết quả đột nhiên sai. Tuần trước chạy đúng, tuần này chạy sai. Không có nhật ký thì bạn dò mò trong đống thay đổi. Có nhật ký thì bạn biết mình đã đổi gì.

Khi gặp thầy. Thầy hỏi tuần qua làm được gì, bạn có câu trả lời cụ thể thay vì em cũng làm mấy thứ ạ.

Ghi những gì

Mỗi buổi làm việc, vài dòng là đủ:

• Hôm nay làm gì — một hai câu.
• Quyết định gì và vì sao — đây là phần giá trị nhất, đừng bỏ.
• Kết quả ra sao — kèm con số nếu có.
• Vướng ở đâu, và định làm gì tiếp.

Riêng với đồ án có thực nghiệm, thêm: ngày giờ đo, điều kiện, thiết bị và thông số cài đặt, người cùng làm. Những chi tiết này đi thẳng vào phần mô tả thực nghiệm trong quyển, và không ghi thì không dựng lại được.

Ghi thế nào cho không bỏ dở

Nhật ký chết vì cầu kỳ. Vài nguyên tắc:

• Một tệp duy nhất, mới nhất ở trên cùng. Đừng chia tệp theo tuần rồi quên mất tệp nào.
• Không định dạng gì cả. Gạch đầu dòng, viết tắt thoải mái. Đây là ghi cho mình.
• Ghi ngay lúc làm, không để cuối tuần ngồi nhớ lại — nhớ lại thì mất đúng phần lý do, là phần đáng giá nhất.
• Năm phút là đủ. Nếu thấy tốn nửa tiếng thì bạn đang viết báo cáo chứ không phải nhật ký.

Để tệp nhật ký trong cùng thư mục đồ án, và nó được sao lưu cùng mọi thứ khác.

Chụp ảnh lại

Với đồ án có phần cứng, mô hình, hiện trường hay thí nghiệm, chụp ảnh nhiều hơn bạn nghĩ là cần:

• Ảnh quá trình lắp ráp từng bước.
• Ảnh màn hình kết quả mỗi lần chạy có ý nghĩa.
• Ảnh hiện trường khi đi khảo sát.
• Ảnh sự cố và hư hỏng.

Tới lúc viết quyển bạn sẽ cần minh hoạ, và dựng lại hiện trường thì thường không còn hiện trường nữa. Đặt tên thư mục ảnh theo ngày để về sau tìm được.

Ghi cả những gì thất bại

Đây là phần sinh viên hay bỏ, vì cảm giác thất bại là thứ không đáng ghi. Ngược lại — nó là phần có giá trị nhất trong quyển.

Một đoạn kiểu đã thử phương án A, không đạt vì lý do B, nên chuyển sang phương án C cho hội đồng thấy bạn thật sự làm chứ không chép. Quyển nào cũng chỉ toàn thành công trơn tru thì đọc lên rất giống bài chép lại.

Và trong phần kiến nghị cuối quyển, chính những thất bại này thành hướng phát triển tiếp theo — thứ khoá sau sẽ đọc để tìm đề tài.

Dùng nhật ký khi viết quyển

Tới lúc viết, mở nhật ký ra và rút theo bốn hướng:

• Các quyết định → chương phương pháp.
• Các con số đã đo → chương kết quả.
• Các thất bại và giới hạn → phần giới hạn và kiến nghị.
• Mốc thời gian → phần mô tả quá trình thực hiện, nếu mẫu của trường có mục này.

Người có nhật ký viết quyển nhanh hơn nhiều, vì họ không phải nhớ mà chỉ phải sắp xếp. Đó chính là mười phút mỗi tuần trả lại thành nhiều ngày ở cuối kỳ.

Câu hỏi thường gặp