Nội dung tốt mà văn phong kém thì người chấm vẫn thấy quyển của bạn yếu, vì họ tiếp xúc với nội dung qua câu chữ.
Mười lỗi dưới đây là những lỗi hay gặp nhất trong đồ án tiếng Việt, và đều sửa được nhanh.
1. Câu sáo rỗng mở đầu
Trong thời đại công nghệ phát triển như vũ bão, cùng với sự hội nhập sâu rộng…
Những câu này đúng với mọi đề tài nên không nói lên điều gì. Cắt thẳng và bắt đầu bằng vấn đề cụ thể.
2. Xưng hô không nhất quán
Trong cùng một quyển có chỗ em, chỗ tác giả, chỗ chúng tôi, chỗ nhóm.
Chọn một cách và giữ suốt. Phổ biến và an toàn nhất trong văn kỹ thuật là dùng câu không chủ ngữ hoặc thể bị động: Mô hình được xây dựng trên cơ sở… thay vì Em xây dựng mô hình…. Một số bộ môn có quy định riêng, kiểm mẫu trước.
3. Thuật ngữ mỗi chương một tên
Chương 2 gọi là cảm biến nhiệt, chương 3 gọi là đầu đo nhiệt độ, chương 4 gọi là sensor. Người đọc phải tự đoán ba tên đó là một thứ.
Cách chặn: lập một bảng thuật ngữ ngay từ khi bắt đầu viết, mỗi khái niệm chốt một tên, và đưa bảng đó thành danh mục từ viết tắt ở đầu quyển.
4. Trộn tiếng Anh tuỳ tiện
Nguyên tắc: dùng tiếng Việt khi đã có từ tương đương được dùng rộng rãi trong ngành.
Với thuật ngữ chưa có từ Việt thống nhất, cách chuẩn là ghi tiếng Việt kèm tiếng Anh trong ngoặc ở lần xuất hiện đầu tiên, rồi từ đó dùng một dạng nhất quán. Không nên viết nửa Việt nửa Anh trong cùng một câu khi không cần thiết.
5. Câu quá dài
Câu dài năm sáu dòng, nhiều mệnh đề lồng nhau, đọc tới cuối quên mất đầu.
Văn kỹ thuật ưu tiên câu ngắn và rõ. Thấy câu dài quá ba dòng thì tách. Cách tách nhanh: mỗi ý một câu.
6. Dùng từ cảm tính
Rất tốt, khá hiệu quả, tương đối chính xác, vượt trội.
Những từ này không đo được. Thay bằng con số: thay độ chính xác khá cao bằng độ chính xác 94,2% trên tập kiểm thử 500 mẫu.
Nếu không có số thì nói điều kiện: đạt yêu cầu thiết kế nêu ở mục 3.1.
7. Không nhất quán số và đơn vị
- Chỗ dùng dấu phẩy thập phân, chỗ dùng dấu chấm.
- Chỗ ghi kg, chỗ ghi Kg.
- Chỗ ba chữ số thập phân, chỗ một.
- Quên khoảng trắng giữa số và đơn vị.
Chốt quy ước một lần ở đầu và soát lại một lượt trước khi nộp.
8. Kể lại quá trình thay vì trình bày kết quả
Đầu tiên em thử cách A nhưng không được, sau đó em tìm trên mạng và thấy cách B, em thử thì chạy…
Quyển thuyết minh không phải nhật ký. Trình bày cái bạn chọn và lý do chọn; các phương án đã thử và bị loại thì nêu gọn trong một đoạn so sánh, không kể theo trình tự thời gian.
9. Viết hoa và dấu câu tuỳ hứng
Viết hoa giữa câu cho những từ mình thấy quan trọng, thiếu khoảng trắng sau dấu phẩy, dùng ba chấm và dấu chấm than trong văn kỹ thuật.
Văn kỹ thuật không dùng dấu chấm than. Và đừng viết hoa để nhấn mạnh — dùng đậm nếu mẫu cho phép.
10. Trích dẫn không thống nhất
Chỗ ghi số trong ngoặc vuông, chỗ ghi tên tác giả và năm, chỗ không ghi gì.
Chọn một kiểu theo mẫu của bộ môn và dùng suốt, cả trong bài lẫn ở danh mục cuối quyển.
Ba cách tự soát nhanh
- Đọc to một chương. Câu nào bạn hụt hơi hoặc phải đọc lại là câu cần tách.
- Tìm kiếm các từ cảm tính trong toàn văn bản: rất, khá, tương đối, vượt trội, đáng kể. Mỗi chỗ tìm thấy, hỏi xem có thay được bằng số không.
- Nhờ người ngoài ngành đọc phần mở đầu. Họ không cần hiểu kỹ thuật, nhưng nếu họ không nắm được bạn định làm gì thì phần đó chưa đạt.
Ba việc này mất một buổi và nâng chất lượng quyển rõ rệt — nhiều hơn là viết thêm mười trang nữa.
Câu hỏi thường gặp
Nên xưng hô thế nào trong thuyết minh đồ án?
Chọn một cách và giữ suốt. An toàn nhất trong văn kỹ thuật là dùng câu không chủ ngữ hoặc thể bị động, ví dụ mô hình được xây dựng trên cơ sở, thay vì em xây dựng mô hình. Kiểm mẫu của bộ môn trước.
Dùng thuật ngữ tiếng Anh thế nào cho đúng?
Dùng tiếng Việt khi đã có từ tương đương được dùng rộng rãi. Thuật ngữ chưa có từ Việt thống nhất thì ghi tiếng Việt kèm tiếng Anh trong ngoặc ở lần đầu, rồi dùng một dạng nhất quán.
Vì sao không nên dùng từ như rất tốt hay khá hiệu quả?
Vì chúng không đo được. Thay bằng con số cụ thể như độ chính xác 94,2% trên tập kiểm thử 500 mẫu, hoặc nói điều kiện như đạt yêu cầu thiết kế nêu ở mục 3.1.
Có nên kể lại quá trình mình đã thử những gì không?
Không kể theo trình tự thời gian như nhật ký. Trình bày cái bạn chọn và lý do chọn; các phương án đã thử và bị loại thì nêu gọn trong một đoạn so sánh.
Có cách nào tự soát văn phong nhanh không?
Đọc to một chương để tìm câu cần tách, tìm kiếm các từ cảm tính trong toàn văn bản và thay bằng số, và nhờ người ngoài ngành đọc phần mở đầu xem có nắm được bạn định làm gì không.
